Najważniejsze informacje o odzysku danych

Odzysk danych możliwy jest z HDD, SSD SATA, NVMe M.2, pendrive, kart SD i microSD oraz macierzy RAID i NAS. Diagnoza trwa 24-48h i jest bezpłatna przy zleceniu odzysku. Prace mechaniczne — wymiana głowic HSA — odbywają się w komorze czystej klasy ISO 5. Zasada rozliczenia jest prosta: bez odzysku danych nie ma opłaty za robociznę. Koszt części dawcy rozliczany jest oddzielnie, jeśli dawca był potrzebny do próby uruchomienia.

Mechanizmy awarii HDD — kiedy dane są do odratowania, a kiedy nie

Zanim wyślę zlecenie do realizacji, zawsze ustalam mechanizm awarii. To decyduje o metodzie i koszcie. Trzy scenariusze wracają najczęściej.

Awaria głowic odczytujących — head crash i head stiction

Głowice odczytujące unoszą się nad powierzchnią plateru w odległości około 3-5 nm podczas pracy dysku. Upadek laptopa lub zewnętrznego dysku może skutkować dwoma różnymi awariami — zależnie od tego, czy silnik obracał plattery w momencie uderzenia.

Head stiction to sytuacja, gdy głowice osiadają na platterach zamiast zaparkować na parking ramp. Zdarza się zarówno przy wyłączonym dysku, jak i gdy dysk upadnie podczas pracy — plattery hamują się na głowicach. Silnik nie może uruchomić obrotu. Dysk wydaje dźwięk pikania, nie kliknięć. Diagnoza i ewentualna interwencja wymagają otwarcia obudowy w komorze ISO 5.

Head crash to zarysowanie powierzchni plateru przez głowicę przy obracającym się silniku. Ślad scratcha oznacza trwałe zniszczenie warstwy magnetycznej na całej zarysowanej powierzchni — tych danych nie da się odtworzyć. W niektórych dyskach możliwe jest ograniczenie zakresu pracy głowic przez fizyczną modyfikację i odczytanie danych z nienaruszonej części plateru. Przy zdeformowanym zawieszeniu HSA każde żądanie I/O może spowodować lub powiększyć istniejący zapił — dlatego klikający dysk powinien trafić do laboratorium bez prób uruchamiania oprogramowania logicznego.

Awaria strefy serwisowej SA — firmware i translator LBA

Strefa serwisowa (Service Area, SA) to obszar na wewnętrznych ścieżkach plateru zawierający moduły firmware dysku, w tym translator LBA mapujący adresy logiczne na fizyczne sektory. Gdy SA jest uszkodzona, dysk może się kręcić, ale BIOS go nie widzi albo widzi z pojemnością 0 LBA.

W dyskach Seagate typowe uszkodzone moduły SA to translator i SMART, a przy dyskach SMR również MCMT. Diagnoza i naprawa odbywa się przez PC-3000 UDMA bez otwierania obudowy. Warto zaznaczyć, że część dysków Seagate trafia z jednocześnie uszkodzonymi głowicami lub stiction — nie tylko z problemem SA.

W dyskach WD częstsze przyczyny braku wykrycia to uszkodzone SA, slow responding (wolno reagujący nośnik) lub uszkodzona pojedyncza głowica. Awaria ROM zdarza się rzadko i głównie po przepięciach — gdy wystąpi, dysk nie może się skalibrować i traci dostęp do SA. Przepisanie ROM realizuję programatorami SVOD lub Revelprog. Przy uszkodzeniu pojedynczej głowicy możliwy jest odzysk częściowy lub pełny, jeśli stan powierzchni magnetycznych na to pozwala.

Dyski Toshiba i Hitachi diagnozuję przez PC-3000 Express. Seria Toshiba MQ04 (SMR) trafia po upadkach z uszkodzonymi głowicami, a stare nośniki Hitachi z serii HTS i HDS mają tendencję do degradacji głowic i powierzchni — odzysk bez wymiany HSA bywa niemożliwy.

Awaria translatora FTL w SSD i NVMe

FTL (Flash Translation Layer) to warstwa oprogramowania w kontrolerze SSD mapująca adresy logiczne LBA na fizyczne bloki NAND. Uszkodzenie FTL powoduje, że BIOS nie widzi dysku lub widzi go z pojemnością 0 MB — choć komórki NAND z danymi są fizycznie nienaruszone.

PC-3000 i MRT w trybie technologicznym pozwalają w niektórych przypadkach odbudować translator z obszarów NAND. Dotyczy to kontrolerów Phison (E7, E8, E12, E13T, E16, E18, E19T, E21, E21T, E25, E26) oraz Silicon Motion (SM2258, SM2258H, SM2258XT, SM2259XT, SM2260, SM2263, SM2263EN, SM2263XT, SM2267, SM2267XT). Powodzenie zależy od konkretnej kombinacji wersji translatora, firmware i typu NAND — dysk identyczny modelowo może być obsługiwany w jednej rewizji, a w innej nie.

Dyski Samsung (970 EVO Plus z kontrolerem S4LT033, 980 PRO z S4LV003) nie mają wsparcia trybu technologicznego PC-3000. Gdy taki nośnik trafi do laboratorium, diagnoza odbywa się indywidualnie i określa, czy istnieje jakakolwiek ścieżka odzysku.

Co się dzieje z danymi po formatowaniu lub usunięciu partycji

To jest pytanie, które słyszę od klientów z Piekar Śląskich najczęściej. Odpowiedź zależy od typu nośnika i od tego, co zrobiono po formacie.

Szybkie formatowanie w systemie Windows (opcja domyślna) nie nadpisuje danych. Usuwa wpisy w tablicy partycji MFT lub FAT i tworzy nową, pustą strukturę systemu plików. Dane na sektorach dysku pozostają nieruszone. PC-3000 i MRT pozwalają odczytać poprzedni układ systemu plików i odtworzyć strukturę katalogów z plikami.

Pełne formatowanie (z odznaczoną opcją szybkiego formatowania) nadpisuje każdy sektor zerami — po tym odzysk plików jest znacznie trudniejszy, a przy SSD z TRIM praktycznie niemożliwy w przypadkach zapełnionych nośników.

Usunięcie partycji to operacja wyłącznie na metadanych. Zawartość dysku pozostaje nienaruszona. Diagnoza PC-3000 pozwala ocenić, czy struktura partycji jest rekonstruowalna i w jakim stopniu pliki są do odczytu.

Na SSD po formacie TRIM zgłasza zwolnione bloki NAND jako dostępne do nadpisania przez garbage collection. Im bardziej zapełniony był dysk przed formatem i im więcej zapisano po nim — tym mniej danych udaje się odtworzyć. Czas nie jest tutaj głównym czynnikiem, liczy się stopień zapełnienia.

Kiedy samodzielne próby odzysku niszczą nośnik

Trzy scenariusze, gdzie działanie na własną rękę kończy się nieodwracalną utratą danych.

Klikający HDD i uruchomiona Recuva: każde żądanie I/O wysłane przez oprogramowanie logiczne, jeśli napotka zdeformowane zawieszenie HSA, może spowodować kontakt głowicy z powierzchnią plateru. Zarysowanie jest trwałe i nie da się go cofnąć żadnymi metodami laboratornymi. Wyłącz dysk i zostaw go wyłączonego.

SSD z uszkodzonym FTL i TestDisk: jeśli dysk pokazuje 0 MB lub jest niewidoczny w BIOSie, kontroler nie ma połączenia z NAND. Żadne oprogramowanie logiczne nic tu nie nadpisze. Natomiast uruchomienie narzędzi serwisowych producenta (MPTool i podobnych) niszczy dane bezpowrotnie — to realne zagrożenie, które zdarza się przy próbach „naprawy” SSD w serwisach ogólnych.

Format SSD z TRIM aktywnym: garbage collection zaczyna oznaczać zwolnione bloki jako dostępne do nadpisania. Każda kolejna operacja zapisu zmniejsza ilość odzyskiwalnych danych. Wyłącz dysk, nie zapisuj nic nowego, wyślij do laboratorium.

Jakim sprzętem odzykuję dane

Co zrobić gdy dysk nie jest wykrywany przez BIOS

Brak wykrycia przez BIOS może oznaczać trzy różne rzeczy: uszkodzoną elektronikę PCB, awarię firmware (FTL lub SA), albo uszkodzenie mechaniczne uniemożliwiające uruchomienie silnika. Nie da się tego rozróżnić bez podłączenia do PC-3000. Próba uruchamiania dysku wielokrotnie lub instalowanie sterowników nie rozwiązuje żadnego z tych problemów — może natomiast pogorszyć stan nośnika, jeśli przyczyną jest awaria mechaniczna. Wyłącz komputer, odłącz dysk i wyślij go do laboratorium. Diagnoza bezpłatna przy zleceniu odzysku, wynik w ciągu 24-48h.

Obsługiwane dzielnice i klienci biznesowi

Dyski z Piekar Śląskich i okolic obsługuję zarówno od klientów indywidualnych, jak i firm. Wysyłka InPost do paczkomatu TYC41M — bez konieczności osobistego przyjazdu do Tychów.