Najważniejsze informacje o odzysku danych

Przyjmuję nośniki wszystkich typów: HDD 2,5″ i 3,5″, SSD SATA, NVMe M.2, pendrive, karty SD i microSD oraz macierze RAID z NAS. Diagnoza trwa 24–48 godzin i jest bezpłatna przy zleceniu odzysku. Wymiana głowic odbywa się wyłącznie w komorze czystej klasy ISO 5. Jeśli odzysk danych okaże się niemożliwy, nie płacisz za robociznę. Części dawcy, jeśli były potrzebne, rozliczane są oddzielnie.

Mechanizmy awarii HDD — kiedy dane są do odratowania, a kiedy nie

Awaria głowic odczytujących — head crash i head stiction

Głowice unoszą się nad powierzchnią plateru w odległości kilku nanometrów. Każde uderzenie dysku lub upadek może zdeformować zawieszenie albo doprowadzić do bezpośredniego kontaktu głowicy z obracającym się platterem.

Head stiction (Service Area: parking ramp) to sytuacja, w której głowice osiadają na platterach zamiast parkować na rampie. Zdarza się przy wyłączonym dysku lub gdy dysk upadnie podczas pracy — plattery gwałtownie hamują się na głowicach. Efekt: silnik nie może uruchomić obrotu, dysk wydaje dźwięk pikania. Nie kliknięć — pikania. Po upadku dysk diagnozuję wyłącznie w komorze czystej. Nie ma procedury oceny stanu zawieszenia przed otwarciem przez oprogramowanie.

Head crash to zarysowanie powierzchni plateru przy obracającym się silniku. Ślad zarysowania oznacza trwałe zniszczenie warstwy magnetycznej na całej zarysowanej powierzchni — tej części danych nie da się odczytać. W niektórych dyskach możliwe jest ograniczenie zakresu pracy głowic przez fizyczną modyfikację i odczytanie danych z nienaruszonych obszarów plateru. Przy zdeformowanej głowicy każde żądanie I/O może spowodować lub powiększyć już istniejący scratch. Każdy taki przypadek wymaga diagnozy przed podjęciem jakichkolwiek prób odczytu.

Po wymianie HSA (Head Stack Assembly) w komorze ISO 5 odczytuję strefę serwisową SA, zabezpieczam aktualną wersję i naprawiam ją, jeśli jest taka potrzeba. Dobór dysków dawcy nie jest prosty — odmienne wersje microjog lub preamp wykluczają dany egzemplarz jako dawcę nawet przy identycznym modelu.

Awaria strefy serwisowej SA — firmware i translator LBA

Strefa serwisowa (Service Area, SA) to zbiór modułów firmware zapisanych na wewnętrznych ścieżkach plateru, niedostępnych dla systemu operacyjnego. Gdy SA ulega uszkodzeniu, dysk może kręcić się normalnie, ale nie identyfikuje się w BIOSie.

Seagate: typowe uszkodzone moduły SA to uszkodzony translator, SMART oraz w dyskach SMR — MCMT. Objaw: dysk wchodzi w tryb BSY (BUSY), nie odpowiada na polecenia identyfikacji. Diagnoza i naprawa przez PC-3000 UDMA bez otwierania dysku. Ważne: część dysków Seagate trafia z uszkodzonymi głowicami lub stiction — nie tylko z awarią SA. Seagate ST3000DM001 z serii Barracuda to model z udokumentowanym problemem firmware SA — zdarza się, że dysk po prostu przestaje być widoczny bez żadnego poprzedzającego zdarzenia.

WD: typowe problemy to uszkodzona SA, wolno reagujący nośnik (slow responding) oraz uszkodzona pojedyncza głowica lub cały zestaw HSA. Przy uszkodzeniu jednej głowicy możliwy jest odzysk częściowy lub pełny, jeśli stan powierzchni magnetycznych na to pozwoli. Uszkodzenie ROM zdarza się bardzo rzadko — głównie po przepięciach. Gdy ROM jest uszkodzony, dysk nie może się skalibrować i nie uzyskuje dostępu do SA. Przepisanie ROM: programatory SVOD lub Revelprog.

Toshiba i HGST: awarie translatora SA diagnozuję przez PC-3000 Express. Seria Toshiba MQ04 (SMR) trafia często z uszkodzonymi głowicami po upadkach. Stare nośniki HGST z serii HTS i HDS mają tendencję do degradacji głowic i powierzchni magnetycznych — w takich przypadkach pełny odzysk bez wymiany głowic bywa niemożliwy.

Awaria translatora FTL w SSD i NVMe

FTL (Flash Translation Layer) mapuje adresy logiczne LBA na fizyczne bloki NAND. Gdy translator ulega awarii, kontroler nie potrafi zbudować mapy dostępu do danych. Efekt: dysk niewidoczny w BIOSie, pojemność 0 MB lub kilka MB, albo mrożenie komputera przy podłączeniu. Komórki NAND fizycznie są w wielu takich przypadkach sprawne.

Przyczyną awarii FTL jest degradacja komórek NAND w obszarach, gdzie zapisany jest firmware nośnika. Nie jest to wynik aktualizacji BIOS płyty głównej ani aktualizacji systemu operacyjnego.

Tryb technologiczny PC-3000 i MRT umożliwia w niektórych przypadkach odbudowę translatora z obszarów NAND. Dotyczy m.in. kontrolerów Phison (E7, E8, E12, E13T, E16, E18, E19T, E21, E21T, E25, E26) oraz Silicon Motion (SM2258, SM2258H, SM2258XT, SM2259XT, SM2260, SM2263, SM2263EN, SM2263XT, SM2267, SM2267XT) i wielu innych. Dużo zależy od konkretnej kombinacji wersji translatora, firmware i typu pamięci NAND — dysk identyczny modelowo może być obsługiwany w jednej rewizji, a nie w innej.

Kingston A2000 1TB (SM2263EN) trafia z Cieszyna z objawem braku wykrycia po nagłym wyłączeniu i zerowym LBA — to typowy wzorzec awarii translatora FTL dla tego kontrolera. Crucial BX500 1TB (SM2259XT) objawia się błędną pojemnością lub zamrożeniem systemu przy podłączeniu.

Kiedy samodzielne próby odzysku niszczą nośnik

Trzy scenariusze, w których próba samodzielnego odzysku danych kończy się trwałą utratą:

Klikający HDD uruchomiony z Recuvą: każde żądanie I/O wysłane przez oprogramowanie do odzysku logicznego, przy zdeformowanym ramieniu głowic, może spowodować nieodwracalne uszkodzenia powierzchni magnetycznych. Oprogramowanie nie wykryje, że głowice są uszkodzone mechanicznie.

SSD z uszkodzonym FTL uruchomiony z TestDiskiem: jeśli dysk jest niewidoczny lub pokazuje 0 MB, kontroler nie ma połączenia z NAND i żadne oprogramowanie odzysku logicznego nic nie nadpisze. Realne zagrożenie to narzędzia serwisowe producentów — MPTool i podobne. Inicjalizują układ niskopoziomowo i kasują dane bezpowrotnie. Nie uruchamiaj ich na dysku, z którego chcesz odzyskać dane.

Format SSD i TRIM: po formacie garbage collection zeruje zawartość komórek NAND oznaczonych przez TRIM jako dostępne do nadpisania. Możliwość odzysku zależy od stopnia zapełnienia dysku — TRIM przenosi dane dopóki jest wolne miejsce, stąd odczyt poprzednią wersją translatora jest w wielu przypadkach możliwy zaraz po formacie na dysku, który był mocno zapełniony.

Zasada jest prosta: wyłącz, nie uruchamiaj ponownie, wyślij do laboratorium.

Jakim sprzętem odzykuję dane

Co zrobić gdy dysk nie jest wykrywany przez BIOS

Trzy najczęstsze przyczyny braku wykrycia nośnika przez BIOS i pierwsze kroki w każdym przypadku:

Awaria translatora FTL (SSD/NVMe): kontroler nie potrafi zbudować mapy dostępu. BIOS widzi urządzenie, ale raportuje 0 MB lub nieprawidłową nazwę (np. SATAFIRM S11 przy awarii Phison PS3111). Wyłącz komputer, nie uruchamiaj systemu ponownie, wyślij dysk do laboratorium.

BSY state w HDD (głównie Seagate): dysk odpowiada na magistralę, ale nie przechodzi inicjalizacji. Przyczyna: degradacja firmware w strefie SA. Nie uruchamiaj programów odzysku — diagnoza wymaga PC-3000 UDMA w trybie serwisowym. Więcej o awariach dysków Seagate.

Uszkodzona elektronika PCB (HDD po przepięciu): zapach spalenizny lub całkowicie martwy nośnik mogą oznaczać uszkodzone elementy TVS lub, rzadziej, spalony mostek. Wymiana TVS to prosta naprawa. Nie podłączaj dysku ponownie do prądu przed oceną stanu PCB w laboratorium.

Obsługiwane dzielnice i klienci biznesowi

Obsługuję zlecenia wysyłkowe z całego Cieszyna i okolicznych miejscowości. Poniżej obszary, z których regularnie przyjmuję nośniki: