Najważniejsze informacje o odzysku danych

Odzyskuję dane z HDD, SSD SATA, NVMe M.2, pendrive oraz kart SD i microSD. Pracuję na sprzęcie klasy PC-3000 UDMA, PC-3000 Express, PC-3000 Portable i MRT. Wymiana głowic i wszystkie prace wymagające otwarcia obudowy HDD odbywają się w komorze czystej klasy ISO 5. Diagnoza jest bezpłatna przy zleceniu odzysku. Jeśli danych nie odzyskam, nie płacisz za robociznę. Czas diagnozy: 24-48h od przyjęcia nośnika.

Mechanizmy awarii HDD — kiedy dane są do odratowania, a kiedy nie

Awaria głowic odczytujących — head crash i head stiction

Głowice unoszą się 3-5 nm nad powierzchnią plateru. Upadek dysku może zdeformować zawieszenie głowic (HSA) lub spowodować bezpośrednie dotknięcie powierzchni magnetycznej.

Head stiction to sytuacja, w której głowice osiadają na platterach zamiast parkować na parking ramp. Zdarza się przy wyłączonym dysku lub gdy dysk upadnie podczas pracy — plattery hamują się wtedy na głowicach. Silnik nie może uruchomić obrotu. Objaw: pikanie przy starcie, nie kliknięcia.

Head crash to zarysowanie powierzchni plateru przy obracającym się silniku. Ślad scratcha oznacza trwałe zniszczenie warstwy magnetycznej na całej zarysowanej powierzchni. W niektórych dyskach możliwe jest ograniczenie zakresu pracy głowic przez fizyczną modyfikację i odczytanie danych z nienaruszonej części plateru. Przy zdeformowanym zawieszeniu każde żądanie I/O może spowodować lub powiększyć już istniejący zapił. Każdy przypadek wymaga diagnozy przed podjęciem jakiejkolwiek próby odczytu.

Przy wymianie głowic kluczowe jest dopasowanie rewizji microjog i preampa dawcy. Dysk z odmienną wersją może nie nadawać się jako dawca mimo zgodności modelu. Po wymianie HSA odczytuję strefę serwisową SA, zabezpieczam jej aktualną wersję i naprawiam jeśli jest taka potrzeba.

Awaria strefy serwisowej SA — firmware i translator LBA

Strefa serwisowa SA (Service Area) to zestaw modułów firmware zapisanych na wewnętrznych ścieżkach dysku, niewidocznych dla systemu operacyjnego. Przy uszkodzeniu SA dysk może się kręcić, ale BIOS go nie widzi lub raportuje pojemność 0 LBA.

W dyskach Seagate typowo uszkodzeniu ulegają: translator LBA, SMART, a w dyskach SMR — moduł MCMT. Diagnoza i odbudowa przez PC-3000 UDMA bez otwierania dysku. Część dysków Seagate trafia do mnie z uszkodzonymi głowicami lub stiction, nie tylko z awarią SA.

W dyskach WD najczęstsze problemy to: uszkodzone SA, slow responding (wolno reagujący nośnik), uszkodzona pojedyncza głowica lub cały zestaw HSA. Przy uszkodzeniu pojedynczej głowicy możliwy jest odzysk częściowy lub pełny, jeśli stan powierzchni magnetycznych na to pozwala. Awaria ROM w WD zdarza się bardzo rzadko, głównie po przepięciach. Gdy wystąpi, dysk nie może się skalibrować i nie uzyskuje dostępu do SA. Przepisanie ROM wykonuję programatorami SVOD lub Revelprog. Jeśli PCB jest uszkodzone elektrycznie, wymieniam elektronikę lub przepalone TVS.

Seria Toshiba MQ04 (SMR) trafia do laboratorium głównie z uszkodzonymi głowicami po upadkach. Stare nośniki Hitachi (HTS, HDS) mają tendencję do degradacji głowic i powierzchni — pełny odzysk bez wymiany głowic bywa niemożliwy. Awarie translatora SA w seriach Toshiba/Hitachi diagnozuję przez PC-3000 Express.

Awaria translatora FTL w SSD i NVMe

FTL (Flash Translation Layer) to warstwa oprogramowania zapisana w obszarach NAND, która mapuje logiczne adresy LBA na fizyczne bloki pamięci. Przy degradacji komórek NAND w obszarach, gdzie zapisany jest firmware, translator przestaje działać poprawnie. Efekt: dysk niewidoczny w BIOSie, pojemność 0 MB, błędna nazwa modelu lub mrożenie komputera przy podłączeniu.

W niektórych przypadkach, gdy dany kontroler, typ pamięci NAND i wersja firmware są obsługiwane, możliwa jest odbudowa translatora z obszarów NAND przez PC-3000 lub MRT. Dotyczy m.in. kontrolerów Phison (E7, E8, E12, E13T, E16, E18, E19T, E21, E21T, E25, E26) i Silicon Motion (SM2258, SM2258H, SM2258XT, SM2259XT, SM2260, SM2263, SM2263EN, SM2263XT, SM2267, SM2267XT). Dużo zależy od konkretnej kombinacji rewizji translatora, firmware i rodzaju NAND. Dysk identyczny modelowo może być obsługiwany w jednej rewizji a nie w innej.

Dyski Samsung (980 PRO, 870/860 EVO) nie są obsługiwane przez PC-3000 w trybie technologicznym. Brak wsparcia oznacza brak standardowej ścieżki odzysku — każdy taki przypadek wymaga indywidualnej oceny.

Formatowanie i usunięcie partycji — co faktycznie się dzieje z danymi

To jest temat, przy którym większość ludzi zakłada najgorsze. W praktyce sytuacja jest często odwracalna, ale tylko jeśli działasz szybko i nie dokładasz nowych zapisów na nośnik.

Szybkie formatowanie (quick format) kasuje tablicę systemu plików i obszary startowe partycji. Dane w sektorach pozostają nienaruszone do momentu, gdy system zacznie je nadpisywać. Po quick format na HDD lub SSD SATA możliwa jest pełna rekonstrukcja systemu plików przez PC-3000 lub MRT, o ile dysk nie był aktywnie używany po formatowaniu.

Usunięcie partycji działa podobnie: znikają wpisy w tablicy partycji (MBR lub GPT), ale sektory z danymi pozostają. Diagnoza pozwala ocenić, czy struktura systemu plików jest wystarczająco czytelna do rekonstrukcji.

Pełne formatowanie (slow format, overwrite) nadpisuje sektory. W takim przypadku szanse na odzysk są znacznie niższe lub żadne, zależnie od liczby przebiegów i rodzaju nośnika.

Na SSD sprawa komplikuje się przez TRIM i garbage collection. TRIM nie kasuje danych fizycznie — oznacza bloki jako dostępne do nadpisania. Dane w komórkach NAND mogą pozostawać dostępne. Możliwość odczytu przez poprzednią wersję translatora zależy głównie od stopnia zapełnienia dysku. Im mniej wolnego miejsca było na dysku przed TRIM, tym mniejsze przesunięcie danych przez garbage collection.

Kiedy samodzielne próby odzysku niszczą nośnik

Trzy scenariusze, które kończą się nieodwracalnym zniszczeniem danych.

Klikający HDD i uruchomione oprogramowanie do odzysku. Każde żądanie I/O wysłane przez Recuvę, R-Studio lub inny program, jeśli wystąpi w połączeniu ze zdeformowanym zawieszeniem głowic w wyniku upadku, może spowodować nieodwracalne zarysowania powierzchni plateru. Kliknięcia słyszysz, bo głowice szukają danych i nie mogą ich odczytać. Każda kolejna próba zwiększa ryzyko scratcha.

SSD niewidoczny w BIOSie i narzędzia serwisowe producenta (MPTool). Jeśli dysk ma 0 MB lub nie jest widoczny, żadne zwykłe oprogramowanie niczego nie nadpisze — kontroler nie ma połączenia z NAND. Natomiast uruchomienie MPTool lub podobnych narzędzi niskopoziomowych niszczy dane bezpowrotnie przez reinicjalizację kontrolera i wymazanie translacji NAND.

Format SSD po którym dysk był aktywnie używany. TRIM uruchamiany przez system po formatowaniu oznacza bloki NAND jako dostępne. Garbage collection stopniowo zeruje zawartość tych komórek. Im więcej nowych danych trafia na dysk, tym mniej pierwotnych danych pozostaje dostępnych.

Zasada prosta: wyłącz nośnik, nie uruchamiaj go ponownie, wyślij do laboratorium.

Jakim sprzętem odzykuję dane

Co zrobić gdy dysk nie jest wykrywany przez BIOS

Brak widoczności w BIOSie może wynikać z trzech różnych przyczyn, a każda wymaga innego podejścia. Po pierwsze: awaria translatora FTL w SSD — kontroler traci mapowanie NAND, dysk odpowiada, ale bez pojemności lub nie odpowiada wcale. Po drugie: uszkodzenie SA w HDD — dysk kręci się, BIOS nic nie widzi. Po trzecie: awaria elektroniki (spalony PCB, przepalone TVS) — nośnik jest zupełnie martwy.

Działanie do podjęcia: wyłącz komputer, odłącz nośnik, nie podłączaj go ponownie. Zapakuj w sztywne pudełko z amortyzacją i nadaj przez InPost na paczkomat TYC41M w Tychach. Diagnoza 24-48h od odbioru.

Obsługiwane dzielnice i klienci biznesowi z regionu